Иордания мемлекетінің астанасы Амман қаласында джиу-джитсудан өткен Азия чемпионатында ел намысын қорғаған Созақ ауданының спортшысы Акбар Елубай 94+ салмақ дәрежесінде чемпион атанды. Спортшы алғашқы белдесуінде Жапониялық қарсыласын айқын басымдықпен жеңсе, жартылай финалда Палестина спортшысымен кездесіп, финалға жолдама алды. Шешуші ақтық сында Таиланд спортшысымен күш сынасты. Қылқындыру әдісімен таза жеңіске жетіп, алтын медаль иеленді. Ел мерейін үстем етіп, көк байрағымызды көкке желбіретті!
Джиу-джитсу — жапонның қарусыз өзін өзі қорғану өнері. Ортағасырлық жапонияда джитсу терминімен қолданбалы техника аталған. Джиу-джитсу сөзінің өзі мойынсұнуды, яғни «жеңу үшін мойынсұнуды» білдіреді. Бір сөзбен айтқанда, бұл күрес пен өзін өзі қорғаудың әмбебап өнері. Қазіргі кезде джиу-джитсу көпшілік жапон жекпе-жек өнері секілді спорт түріне айналды. Джиу-джитсу халықаралық федерациясы, жарыс ережесі жасалды. Қазақстан Джиу-джитсу ұлттық федерациясы (ҚДҰФ) 1992 жылғы 26 ақпанда құрылып, ҚР Әділет министрлігінде тіркелді. Жауынгерлік өнердің осы түрі бойынша Қазақстанның Бірінші Чемпионаты 1993 жылы 15-16 қарашада Байқоңыр қаласында өткізілді. 1993 жылдан бастап Қазақстан Джиу-джитсу ұлттық федерациясы ҚР 12 чемпионатын және 9 халықаралық турнир өткізді. Джиу-джитсу бойынша ҚР құрамасы мүшелері шетелде жекпе-жек өнері бойынша өтіп жатқан көптеген чемпионаттар мен турнирлерге қатысты. 1998 жылдан 2006 жыл аралығында ҚР-ның 18 шебері, 3 халықаралық деңгейдегі спорт шебері дайындалды. Джиу-джитсу, шығыс халықтарының жекпе-жек спорт түрлерінің негізін қалаған жапондықтардың дәстүрлі, ұлттық күресі. Д.-джитсудың ерекшелігі шабуыл жасаған қарсыласына дүлей қара күшті қолданбай, оның шабуылшының бағытын өзгертуге, тепе-теңдік қалпынан айыруға содан кейін барып әдіс қолдануға немесе соғуға болатындығында. Д.-дмен айналысушы адамның психикасын анатомияның биофизиканы жақсы білуге тиіс. Д.-д. жарыс 12×12 м. күрес кілемі үстінде өтеді. Кілемнің шеті қабырғадан 1 м. қашық болуы тиіс. Жарыс турнирі – Наге-ваза (Тачи-ваза) және не-ваза деп аталады. Олар жеке спортшылардың шеберлік дәрежесіне және салмақ дәрежелеріне қарай бөлінеді. Д.-ддан жарыс кезінде мынадай атаулар қолданылады: қой-дайындал, хаджиме-бастаңдар, яме-тоқта, матте- бәсеке тоқтатылып бұрынғы қалып сақталған жағдай, осаекоми-қысу, ұстасу, -тохета-ұстасуды тоқтату, иппон-бір ұпай, вазари-жарты ұпай, вазари авазетта илпен-қосымша жарты ұпай, хиккавека-тең жекпе-жек, хантей-аға төрешінің қаталдығы төрешілерден пікірлерін сұрау, чуй-ескерту. Бәсеке 3 мин. созылады, егер осы уақыт аралығында спортшылардың ешқайсысы артық ұпай ала алмаса, онда кілемдегі төрешінің рұқсатымен жекпе-жекті жалғастыруға қосымша уақыт берілуі мүмкін.
Әлем спорттарының ішінде ерекше тарихы мен терең философиясы бар өнерлердің бірі — джиу-джитсу. Бұл спорт тек күрес техникасы ғана емес, ол – шығыс даналығының, рухани тәрбие мен төзімділіктің, өзін-өзі қорғаудың бірегей үлгісі. Қазіргі уақытта джиу-джитсу дүниежүзінде миллиондаған адамның сүйікті спортына айналды. Оның тарихы тереңде, ежелгі Жапония дәуірінде жатыр. Джиу-джитсу атауының мәні. «Джиу-джитсу» жапон тілінен аударғанда: «Джиу» – жұмсақтық, икемділік, «Джитсу» – өнер, әдіс, шеберлік дегенді білдіреді. Яғни джиу-джитсу – қарсыластың күшін өзіне қарсы пайдалана отырып жеңу өнері. Бұл спорттағы басты қағида – «қаттылыққа жұмсақтықпен жауап беру». Сондықтан джиу-джитсуда күштеп ұрудан немесе қатты соққы жасаудан гөрі, қарсыластың күшін өзіне қарсы бағыттау әдістері басым. Джиу-джитсу тарихының бастаулары. Джиу-джитсу тарихының тамыры ежелгі Жапонияның самурай дәуіріне тіреледі. Самурайлар қарумен де, қарусыз да ұрыс жүргізе білуі тиіс болған. Қару қолынан түсіп қалған жағдайда, олар өз денесін қару етіп пайдаланып, жаудан қорғана білген. Осындай қажеттілік джиу-джитсу өнерінің туындауына себеп болды. Ең алғашқы джиу-джитсу техникалары: итеру, қағу, лақтыру, буын бұрау, қылқындыру әдістері. болды. Бұл әдістер самурайлардың сауытпен жүрген кезінде де тиімді болатын. Мысалы, қатты сауыт киген қарсыласты соғып жеңу мүмкін емес еді. Сол себепті лақтыру, итеру, жерге жығу тәсілдері дамыды. Джиу-джитсу дамуы және мектептері. XVI-XVII ғасырларда Жапонияда бейбіт заман орнағаннан кейін самурайлар соғыстан қол үзіп, жауынгерлік өнерін мектептер ашу арқылы таратты. Осы кезде көптеген джиу-джитсу мектептері (рю) құрылды. Солардың ішінде: Тенсин Синъё рю. Кито рю, Шинто Ёсин рю, Ягю Синган рю, Дайто рю сияқты әйгілі мектептер болды. Әр мектептің өзіндік әдіс-тәсілдері, философиясы, жаттығу жүйесі қалыптасты. Мысалы, бір мектеп лақтыруға көбірек көңіл бөлсе, екіншісі буын бұрау немесе қылқындыру тәсілдерін дамытты. Дзюдоның пайда болуы. XIX ғасырдың соңында жапон педагогы және жекпе-жек шебері Дзигоро Кано ежелгі джиу-джитсу негізінде жаңа спорт түрін – дзюдоны жасады. Дзюдо джиу-джитсудан қауіпсіздеу әрі спорттық ережелерге бейімделген жүйе болды. Кано джиу-джитсу әдістерінің ішінде қауіптісі мен денсаулыққа зияндысын алып тастап, тек тиімді әрі қауіпсіз әдістерін қалдырды. Осылайша, дзюдо олимпиадалық спорт түріне айналды. Бірақ джиу-джитсу мүлде жоғалып кеткен жоқ. Керісінше, өз жолын әрі қарай жалғастырды және дамудың жаңа кезеңіне шықты. Бразилиялық джиу-джитсу. XX ғасырдың басында джиу-джитсу Бразилияға жетті. 1914 жылы жапон шебері Мицуйо Маэда Бразилияға келіп, джиу-джитсуды үйрете бастады. Одан сабақ алған Грейси отбасы бұл өнерді жаңа деңгейге көтерді. Олар әдістерді жетілдіріп, қарсыласты жерге жығып, оны жердегі күресте жеңу тәсілдеріне басымдық берді. Бразилиялық джиу-джитсу (Brazilian Jiu-Jitsu немесе BJJ): жердегі күреске, буын бұрау, қылқындыру әдістеріне көбірек көңіл бөледі. Бүгінде BJJ әлемнің ең танымал спорт түрлерінің бірі. Әсіресе аралас жекпе-жек (MMA) спортында BJJ әдістері шешуші рөл атқарады. Қазіргі джиу-джитсу спорты. Қазіргі таңда джиу-джитсу бірнеше бағытта дамып отыр: Жапондық дәстүрлі джиу-джитсу (Traditional Japanese Jiu-Jitsu), Бразилиялық джиу-джитсу (BJJ), Спорттық джиу-джитсу (Sport Jiu-Jitsu), Жекпе-жек джиу-джитсу (Combat Jiu-Jitsu), Әр бағыттың өзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы: Спорттық джиу-джитсуда ұпай жинау маңызды. Дәстүрлі джиу-джитсуда өзін-өзі қорғау әдістері көбірек. BJJ – жердегі күрестің шеберлігіне үйретеді. Джиу-джитсу спорттық жарыстары. Джиу-джитсу бойынша: әлем чемпионаттары, Еуропа чемпионаттары, Азия чемпионаттары, халықаралық турнирлер өткізіледі. Халықаралық Джиу-джитсу Федерациясы (JJIF) ережелерін бекітіп, жарыстарды ұйымдастырады. Спортшылар әртүрлі салмақ дәрежелерінде өнер көрсетеді. Ұпай қарсыласты лақтыру, жерге түсіріп бақылау, буын бұрау немесе қылқындыру әдістері үшін беріледі. Джиу-джитсу – тек спорт емес, өмір мектебі
Джиу-джитсу тек спорт емес, ол адамды: сабырлы болуға, шыдамдылыққа, тез шешім қабылдауға, өзіне сенуге, құрмет көрсетуге үйретеді. Жаттығу барысында адам денесін шынықтырып қана қоймай, рухын да тәрбиелейді. «Қаттыға – жұмсақ, үлкенге – кіші» деген қағида джиу-джитсудың философиясының өзегі болып саналады. Джиу-джитсу және денсаулық. Джиу-джитсумен шұғылдану: бұлшық еттерді дамытады, дененің икемділігін арттырады, артық салмақтан арылтады, жүрек-қан тамыр жүйесін жақсартады, стрессті жеңілдетеді. Сондықтан джиу-джитсу – денсаулықты нығайтып, өмір сапасын арттыратын спорт түрі. Қазақстандағы джиу-джитсу. Қазақстанда джиу-джитсу соңғы жиырма жылда қарқынды дамып келеді. Елімізде: джиу-джитсу федерациялары құрылған, республикалық және халықаралық турнирлер өткізіліп тұрады, қазақстандық спортшылар әлемдік ареналарда жүлде алып жүр. Қазақ спортшылары Бразилиялық джиу-джитсуда да, дәстүрлі джиу-джитсуда да жоғары нәтиже көрсетіп келеді. Бұл — ел спортының дамуының айқын көрінісі. Қорыта айтқанда, джиу-джитсу – тарихы терең, мәні зор, пайдасы көп спорт түрі. Ол күш пен ептілікті, ақыл мен сабырды біріктіреді. Ежелгі самурай дәуірінен басталған бұл өнер бүгінгі күні бүкіл әлемді баурап алды. Джиу-джитсу тек спорт емес – ол өмірлік философия, рухани және физикалық дамудың жолы. Ендеше, джиу-джитсу өнерін бағалайық, оны дамытайық, себебі джиу-джитсу – денсаулықтың да, рухтың да кепілі!
Әлем спортында өзіндік орны бар, ежелден келе жатқан жекпе-жек өнері – джиу-джитсу қазіргі таңда Қазақстанда да қарқынды дамып келеді. Бұл спорт түрі елімізге келгелі бері қазақстандық спортшылардың шеберлігін шыңдап қана қоймай, денсаулықты нығайтатын, жастарды тәртіпке, сабырлылыққа тәрбиелейтін маңызды құралға айналып отыр. Қазақстанда джиу-джитсудың дамуының тарихы, бүгінгі жағдайы және болашағы туралы сөз қозғамақпыз. Қазақстанға джиу-джитсудың келуі. Қазақстанға джиу-джитсу XX ғасырдың соңында, яғни 1990-жылдардың ортасында тарала бастады. Әсіресе тәуелсіздік алғаннан кейін елімізге түрлі шығыс жекпе-жектерінің мектептері келе бастады. Солардың ішінде джиу-джитсуға қызығушылық біртіндеп арта түсті. Алғашында джиу-джитсумен көбіне спорт шеберлері, күрес және самбо жаттықтырушылары айналысты. Өйткені джиу-джитсудағы лақтыру, жердегі күрес, қылқындыру әдістері самбо мен дзюдоға ұқсас болғандықтан, спортшыларға бұл өнер жат болмады. Федерациялардың құрылуы. Қазақстанда джиу-джитсуды ұйымдасқан түрде дамыту үшін республикалық федерациялар құрылды: Қазақстан Джиу-Джитсу және Джиу-Джитсу (BJJ) федерациясы, Қазақстан Джиу-Джитсу қауымдастығы, Облыстық және қалалық федерациялар мен клубтар. Бұл ұйымдар: джиу-джитсу ережелерін насихаттады, спортшыларды халықаралық турнирлерге шығарды, төрешілер мен жаттықтырушыларды даярлады. Қазақстандық спортшылардың халықаралық жетістіктері. Қазақстандық спортшылар джиу-джитсудың әртүрлі бағыттары бойынша халықаралық аренада лайықты өнер көрсетіп жүр. Бүгінгі таңда: Азия чемпионаттарында, Әлем чемпионаттарында, халықаралық турнирлерде қазақстандық спортшылар бірнеше мәрте алтын, күміс және қола медальдарға ие болды. Мысалы:2018 жылы Қазақстан құрамасы Азия чемпионатында командалық есепте жүлделі орынға ие болды. 2019-2023 жылдар аралығында қазақстандық спортшылар BJJ және спорттық джиу-джитсу бойынша Әлем чемпионаттарында жүлделі орындарға көтерілді. Қазақстаннан шыққан танымал спортшылардың ішінде: Айдос Рақышев, Асқар Ералиев, Дамир Садуақасов, Әлия Қасымова
сияқты джиу-джитсу шеберлерін атап өтуге болады. Олар өз жеңістерімен жастарды спортқа баулуда үлкен үлес қосып жүр. Джиу-джитсу клубтары мен мектептері. Бүгінде Қазақстанның көптеген қалаларында джиу-джитсу клубтары жұмыс істейді. Нұр-Сұлтан, Алматы, Шымкент, Қарағанды, Ақтөбе, Павлодар қалаларында арнайы секциялар ашылған. Бұл клубтарда: балалар, жасөспірімдер, ересектер жаттығады. Джиу-джитсуға әсіресе жастардың қызығушылығы өте жоғары. Себебі бұл спорт: өзін-өзі қорғауды үйретеді, денені шынықтырады, тәртіпке баулиды, сенімділік сыйлайды.
Қазақстандағы джиу-джитсудың ерекшеліктері. Қазақстанда джиу-джитсуға тән ерекшеліктер бар: Қазақтың күрес өнерімен үндестігі. Біздің спортшылар күрес түрлерінен жақсы дайындықтан өткендіктен, джиу-джитсу әдістерін тез меңгереді. Ұлттық менталитет. Қазақ халқы батыр халық. Біздің спортшыларға жауынгерлік рух, батылдық, намыс тән. Мемлекеттік қолдау. Спортқа бөлінетін қаржының артуы джиу-джитсудың дамуына да ықпал етіп отыр. Джиу-джитсудың жастар тәрбиесіндегі рөлі. Джиу-джитсу: балаларды төзімділікке, шыдамдылыққа, сыйластыққа, сабырлылыққа, рухани мықтылыққа тәрбиелейді. Бұл спорт балалардың: артық салмақ тастауына, денсаулығын нығайтуға, стрессті жеңуіне үлкен септігін тигізеді. Қазіргі заманда смартфон мен интернетке тәуелді жастар үшін джиу-джитсу – пайдалы балама. Қазақстандағы джиу-джитсудың дамуының кедергілері. Дегенмен, Қазақстанда джиу-джитсу дамуына кедергі келтіретін мәселелер де бар: Кейбір облыстарда арнайы залдардың жетіспеуі, кәсіби жаттықтырушылардың тапшылығы, қаржыландыру мәселесі, жабдықтардың қымбаттығы Бірақ федерациялар мен мемлекет бұл қиындықтарды шешу үшін белсенді жұмыс жүргізіп келеді.Болашағы Қазақстандағы джиу-джитсу болашағы зор: спортшылардың халықаралық жеңістері көбейіп келеді, халықтың қызығушылығы артуда, мемлекет тарапынан қолдау күшейіп отыр, БАҚ-та джиу-джитсу туралы ақпараттар жиі жарияланады. Болашақта Қазақстаннан әлемдік деңгейдегі чемпиондар шығары анық. Өйткені біздің жастарымыз талантты, еңбекқор және намысшыл. Қорыта айтқанда, джиу-джитсу Қазақстанда қарқынды дамып келе жатқан спорт түрі. Ол тек спорт қана емес, рухани және физикалық дамудың жолы. Қазақ халқының батырлық дәстүріне, күш пен намысқа деген ұмтылысына сай келетін бұл спорт ел ішінде әлі де кең өріс алатынына сенімдіміз. Джиу-джитсу – Қазақстан спортының жарқын болашағының бір бөлігі боларына күмән жоқ!
