Төлеби ауданы әкімдігі ғимаратындағы «Open Space» форматындағы қоғамдық қабылдау бөлмесінде аудан әкімі, аудан әкімінің орынбасарларының азаматтармен кездесіп, арыз-шағымдары мен өтініш-тілектерін тыңдау тұрақты түрде өткізілуде. Бүгін, аудан әкімінің міндетін уақытша атқарушы Бауыржан Қайратұлы кезекті жеке қабылдау өткізді. Жеке қабылдауға келгендер І мөлтек аудан аумағындағы кондоминимум жеріне соғылған заңсыз құрылыстарды сүруге қатысты сот процессі жүріп жатқанын айтып, даулы іске қатысты пікірлерін жеткізді. Үміт көшесіндегі көпқабатты үй ауласына балалар ойын алаңшасын орнату, түнгі жарық шамдарын қосып, автотұрақ салу мәселесін сөз етті. Тұрғын үй кезегіне қатысты сұрақтар қойып, Қазығұрт мөлтек ауданындағы электр жүйесінің қуатын арттырып, ретке келтіру сынды мәселелер көтерілді. Бауыржан Қайратұлы арыз-өтініштерді мұқият тыңдап, бақылауына алғанын айтты. Барлығы заң аясында сараланып, тиісті жауаптары өтініш иелеріне жолданады. Көтерілген мәселелер бойынша заң талаптарына сәйкес тиісті мамандар барып, зерделеу жұмыстары жүргізілетін болады.
Төле би ауданындағы баспанамен қамту және жарықтандыру жұмыстары. Қазақстанның әр өңірінің дамуы елдің әлеуметтік-экономикалық өрлеуінің айнасы іспеттес. Солардың ішінде Оңтүстік Қазақстанның шырайлы бөлігі саналатын Төле би ауданы жыл өткен сайын дамып, халықтың тұрмыс сапасын жақсарту жолында ауқымды жұмыстар жүргізуде. Аудан халқының ең маңызды әлеуметтік қажеттіліктерінің бірі – баспанамен қамту және көше жарықтандыруын жақсарту мәселелері күн тәртібінен түскен емес. Соңғы жылдары бұл бағытта қомақты істер атқарылып, айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізілді. Төле би ауданы – Түркістан облысының табиғаты әсем, тарихы бай аймағы. Аудан орталығы – Леңгір қаласы. Ауданда: 100 мыңнан астам халық тұрады; 50-ге жуық елді мекен бар; ауыл шаруашылығы, туризм және шағын кәсіпкерлік қарқынды дамуда. Халық санының өсуі, урбанизация үдерісі және экономикалық өрлеу тұрғын үйге деген сұранысты жылдан-жылға арттырып келеді. Сонымен қатар заманауи инфрақұрылым – тұрғындардың өмір сүру сапасын арттырудың басты шарттарының бірі. Баспана мәселесін шешу жұмыстары. Тұрғын үй құрылысы қарқын алды. Соңғы бес жылда Төле би ауданында тұрғын үй құрылысы едәуір қарқын алғаны байқалады. 2020-2025 жылдар аралығында аудан көлемінде: жаңа көпқабатты тұрғын үйлер салынып, жеке тұрғын үйлер құрылысына жер телімдері беріліп, апатты үйлерді бұзып, орнына жаңа нысандар салу жұмыстары жүргізілуде. Леңгір қаласы мен басқа ірі елді мекендерде бірқатар жаңа тұрғын үй кешендері бой көтерді. Бұл жұмыстар халықтың баспанаға деген сұранысын азайтуға үлкен септігін тигізуде. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында жүзеге асқан жобалар. Аудан бойынша баспана мәселесін шешудің негізгі тетігі – «Нұрлы жер» мемлекеттік бағдарламасы. Осы бағдарлама аясында: әлеуметтік әлсіз топтарға арналған тұрғын үйлер салынуда; көпбалалы отбасыларға, жетім балаларға, мүгедектерге тұрғын үй кілттері табысталды; тұрғын үй қорын жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. Мәселен, 2023 жылы Леңгір қаласында 60 пәтерлік көпқабатты тұрғын үй пайдалануға беріліп, онда әлеуметтік осал топтар қоныстанды. Бұл – ауданның әлеуметтік жағдайын жақсартудағы маңызды жетістік. Жеке тұрғын үй салушыларды қолдау. Төле би ауданында халықтың басым бөлігі жеке тұрғын үй салуға ұмтылады. Осы орайда: инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым жүргізіліп, жер телімдері бөлініп, құрылыс материалдарын жеңілдікпен алу мүмкіндіктері қарастырылуда. Мысалы, Леңгір қаласы мен Сайрам, Қасқасу ауылдарында жаңа жеке тұрғын үй массивтері қалыптасып келеді. Бұл ауданда урбанизация қарқынын арттырып, инфрақұрылымдық дамуды жеделдетуде.
Жарықтандыру жұмыстары. Ауылдарда жарықтандыру жұмыстары жанданды. Төле би ауданында тұрғындардың қауіпсіздігі мен жайлы тұрмысы үшін көше жарықтандыруын жақсарту маңызды мәселе болып отыр. Соңғы жылдары бұл бағытта жүйелі жұмыстар қолға алынды. 2021 жылдан бері: 40-тан астам көшеде жарықтандыру желілері тартылды; LED шамдар орнатылып, электр энергиясын үнемдеу жолдары іске асырылуда; тозығы жеткен бағандар ауыстырылды. Мысалы, Леңгір қаласының орталық көшелері толығымен жарықтандырылып, түнгі уақытта қала бұрынғыдан да жарық әрі қауіпсіз болды. Ал ауылдық округтерде де біртіндеп заманауи жарық шамдары орнатылып келеді. Энергия үнемдеу технологиялары. Заманауи LED шамдарының орнатылуы аудан бюджетін үнемдеуге сеп болды. Бұрынғы қыздыру шамдарына қарағанда LED шамдары: 60-70% аз электр энергиясын тұтынады; жарық беру сапасы жоғары; ұзақ мерзімге қызмет етеді. Бұл аудандық бюджетке түсетін ауыртпалықты азайтып, үнемделген қаржыны басқа әлеуметтік мәселелерді шешуге бағыттауға мүмкіндік береді. Жарықтандыру жұмыстары тұрғындар тарапынан оң қабылдануда. Елді мекендерде түнгі қауіпсіздік мәселесі шешіліп, қылмыс деңгейі де төмендегені байқалады. Балалар да, жастар да кешкі уақытта қауіпсіз серуендей алатын жағдайға жетті. Алдағы жоспарлар: жыл сайын кемінде 100 пәтерлік тұрғын үйлерді пайдалануға беруді; жаңа жеке тұрғын үй массивтерін инфрақұрылыммен қамтамасыз етуді; «Нұрлы жер» бағдарламасын жалғастыруды көздеп отыр. Болашақта көпбалалы және аз қамтылған отбасыларға арнап жеңілдетілген ипотека бағдарламалары енгізілмек. Аудан әкімдігі 2025 жылға дейін: барлық елді мекен көшелерін толық жарықтандыруды, энергия тиімді LED шамдарына көшу процесін аяқтауды жоспарлауда. Сонымен қатар, смарт-технологияларды пайдалану арқылы жарықтандыруды автоматтандыру жұмыстары қолға алынбақ. Төле би ауданында баспанамен қамту және жарықтандыру мәселелері бойынша атқарылып жатқан жұмыстар – ауданның әлеуметтік-экономикалық даму деңгейінің айқын көрсеткіші. Мемлекеттік бағдарламалар мен жергілікті биліктің жүйелі жұмысы халықтың тұрмысын жақсартуға бағытталған. Дегенмен, шешімін күткен түйткілдер әлі де бар. Алда соларды кезең-кезеңімен шешу міндеті тұр. Бір анығы, Төле би ауданы дамудың даңғыл жолында, ал халықтың әлеуметтік әл-ауқатын арттыру ісі – жергілікті билік пен қоғамның ортақ міндеті болып қала бермек.
Баспана – адам өмірінің ең басты қажеттіліктерінің бірі. Өз үйі, өз ошағы бар азамат қашанда еркін, әлеуметтік тұрғыдан қорғалған сезінеді. Қазақстанда да тәуелсіздік алған жылдардан бастап тұрғын үй мәселесі мемлекеттің ең маңызды әлеуметтік-экономикалық басымдықтарының қатарында тұр. Соңғы жиырма жылда ел үкіметі халықты баспанамен қамтамасыз ету үшін ауқымды бағдарламалар қабылдап, жүздеген мың азаматтың үйлі болуына мүмкіндік жасады. Осы мақалада Қазақстандағы баспанамен қамтуға арналған мемлекеттік бағдарламаларға, олардың тарихына, мақсаттарына, нәтижелеріне және болашағына кеңінен тоқталамыз. Қазақстанда тұрғын үй мәселесінің өзектілігі. Қазақстан халқы жыл сайын өсіп келеді. Урбанизация күшейіп, қала халқы көбейіп жатыр. Сонымен қатар: жас отбасылар саны артуда, ішкі көші-қон белсенді, халықтың тұрмыстық деңгейінде айырмашылық бар. Осының барлығы тұрғын үйге деген сұранысты күрт арттырды. Халықтың: әлеуметтік жағынан әлсіз топтары, көпбалалы отбасылар, жастар баспанасыз қалмауы үшін мемлекет жүйелі түрде қолдау көрсетіп келеді.Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ел экономикасы ауыр жағдайда болды. Сол себепті тұрғын үй құрылысы баяу дамыды. Бірақ 2000 жылдардан бастап мұнайдан түскен кіріс есебінен тұрғын үй құрылысына қаржы бөлініп, алғашқы мемлекеттік бағдарламалар қабылдана бастады. Қазақстан Республикасының тұрғын үй құрылысы бағдарламасы. Бұл – елімізде қабылданған тұңғыш кешенді тұрғын үй бағдарламасы. Мақсаттары: халықтың әлеуметтік қорғалмаған топтарын қолжетімді тұрғын үймен қамтамасыз ету, ипотекалық кредиттеуді дамыту, құрылыс саласын жандандыру. Нәтижесінде: жаңа көпқабатты үйлер салына бастады, ипотекалық нарық дамыды. Бұл кезеңде халық арасында тұрғын үйге деген сенім оянып, жеке құрылыс та қарқын алды. «Қолжетімді баспана – 2020» бағдарламасы. 2012 жылы іске қосылған маңызды бағдарлама. Мақсаты: халықтың баспанаға қолжетімділігін арттыру, әлеуметтік жалға берілетін тұрғын үй салу, жас отбасыларды тұрғын үймен қамтамасыз ету. иБағдарламаның негізгі бағыттары: Жеке тұрғын үй құрылысын қолдау; Коммуналдық тұрғын үй қорын дамыту; Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесін дамыту; Ипотекалық несиелеуді жеңілдету. Нәтижесі: 2012-2014 жылдары 18,3 млн шаршы метр тұрғын үй салынды; мыңдаған жас отбасы пәтерлі болды. Бұл бағдарлама тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесінің дамуына үлкен серпін берді. «Нұрлы жер» мемлекеттік тұрғын үй құрылысы бағдарламасы. 2017 жылы қабылданған «Нұрлы жер» бағдарламасы – тұрғын үй саласындағы ең ауқымды құжаттардың бірі. Оның негізгі мақсаты: әрбір қазақстандықты баспанамен қамтамасыз ету, жеке тұрғын үй құрылысын дамыту, тұрғын үй құрылыс нарығын тұрақтандыру. Бағдарлама келесі бағыттарды қамтиды: Коммерциялық тұрғын үй құрылысы; Әлеуметтік жалға берілетін тұрғын үйлер; Тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі арқылы баспана алу; Инженерлік-коммуникациялық инфрақұрылым тарту; Жеке тұрғын үй құрылысын қолдау. Нұрлы жердің басты артықшылығы: тек үй салу емес, сонымен бірге инфрақұрылым дамытуға да көңіл бөлуі (жол, су, электр желісі). Нәтижелері: 2017-2022 жылдары 62,1 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді; 560 мыңнан астам отбасы баспаналы болды. «7-20-25» ипотекалық бағдарламасы. Бұл бағдарлама 2018 жылдан бері жүзеге асырылып келеді. Мақсаты – орта тапты баспанамен қамтамасыз ету. Шарттары: алғашқы жарна – 20%; пайыздық мөлшерлеме – жылына 7%; несие мерзімі – 25 жылға дейін. Бұл бағдарлама ипотека нарығына жаңа серпін берді. Жыл сайын мыңдаған қазақстандық осы бағдарлама арқылы пәтер алуда. Баспана алудың жинақ жүйесі. Тұрғын үй құрылыс жинақ банкі (қазіргі Отбасы банкі) елімізде тұрғын үй жинақ жүйесін дамытудың негізгі құралына айналды. Оның ерекшеліктері: азамат бірнеше жыл бойы ақша жинайды; жеңілдетілген пайызбен несие алады. Отбасы банкі арқылы: 2023 жылға дейін 1,8 млн азамат салым ашқан; мыңдаған отбасы пәтер алған. Бұл – халықтың табысына қарай жинақтап, болашақта баспанаға қол жеткізудің сенімді жолы. «Бақытты отбасы» бағдарламасы. 2019 жылдан бастап іске асқан әлеуметтік бағдарлама. Мақсат: көпбалалы отбасыларға, толық емес отбасыларға, мүмкіндігі шектеулі бала тәрбиелеп отырған отбасыларға төмен пайызбен (2-5%) жеңілдетілген ипотека беру. Бұл – әлеуметтік әлсіз топтарды баспанамен қамтамасыз етудің маңызды механизміне айналды.
«Шаңырақ» бағдарламасы. 2020 жылы басталды. «Нұрлы жер» бағдарламасының жаңа бағыты. Мақсаты: кезекте тұрған азаматтарға тұрғын үй сатып алу мүмкіндігін беру; бастапқы жарнаны азайту (10%); пайыздық мөлшерлеме төмен (5%). Бұл бағдарлама арқылы мыңдаған азамат бастапқы нарықтан үй алды. 2025 жылға дейінгі жаңа жоспарлар. Қазақстан Үкіметі тұрғын үй саласында 2025 жылға дейін: жыл сайын кемінде 15 млн шаршы метр тұрғын үй салуды; халықтың 53%-ын тұрғын үймен қамтамасыз етуді; әлеуметтік топтарды қолжетімді баспанамен толық қамтуды мақсат етіп отыр. Сонымен қатар, жалдамалы тұрғын үй қоры дамытылмақ. Қазақстандағы тұрғын үй саясатының басты жетістіктері: халықтың тұрғын үймен қамтылу деңгейі артты; жаңа тұрғын үй кешендері көптеп салынды; ипотека нарығы дамыды; жастар мен әлеуметтік әлсіз топтар баспаналы бола бастады. Шешімін күткен мәселелер. Дегенмен, проблемалар да аз емес: Пәтер бағасының қымбаттауы; Үлестік құрылыс проблемалары; Инженерлік инфрақұрылым жеткіліксіздігі; Ауылдық жерлерде тұрғын үй құрылысы баяу жүруде. Қазақстанда тұрғын үй саясаты – әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі. Елде қабылданған бағдарламалардың арқасында миллиондаған қазақстандық баспаналы болды. Дегенмен, алда атқарылар жұмыс әлі де көп. Мемлекет пен халықтың бірлескен іс-қимылының арқасында елімізде әрбір азаматтың өз баспанасына қол жеткізуі – орындалатын міндет. Себебі, өз үйі бар адам – бақытты адам!
